Lễ cúng tất niên là nghi thức quan trọng trong văn hóa truyền thống của người Việt, được thực hiện vào những ngày cuối năm để tạ ơn thần linh, gia tiên và khép lại một năm đã qua. Tuy nhiên, không phải ai cũng nắm rõ lễ cúng tất niên cuối năm gồm những gì, cần chuẩn bị ra sao cho đúng và đủ. Trong bài viết này, chúng tôi sẽ giúp bạn hiểu rõ cúng tất niên cần gì, từ mâm lễ, mâm cỗ đến những lưu ý quan trọng để lễ cúng diễn ra trọn vẹn và trang nghiêm.
Lễ cúng tất niên là gì? Ý nghĩa của lễ cúng tất niên cuối năm
Lễ cúng tất niên là nghi thức được thực hiện vào dịp cuối năm âm lịch nhằm đánh dấu thời khắc khép lại năm cũ, chuẩn bị đón chào năm mới. Đây là lễ cúng thể hiện lòng biết ơn đối với thần linh, thổ công và gia tiên đã phù hộ cho gia đình (hoặc doanh nghiệp) trong suốt một năm qua.
Về mặt ý nghĩa, lễ cúng tất niên mang những giá trị quan trọng:
- Tạ ơn trời đất, thần linh, tổ tiên vì sự bình an, may mắn trong năm cũ
- Tổng kết một năm đã qua, bỏ lại điều không may, đón điều tốt lành
- Cầu mong năm mới an khang, sức khỏe, công việc hanh thông
- Gắn kết gia đình qua mâm cơm tất niên sum họp cuối năm
Dù được tổ chức tại gia đình hay công ty, lễ cúng tất niên đều mang tinh thần chung là thành tâm, trang nghiêm và hướng về cội nguồn, không đặt nặng hình thức mà chú trọng ý nghĩ
Cúng tất niên vào ngày nào? Giờ nào tốt?
Cúng tất niên ngày nào tốt?
Theo phong tục truyền thống, lễ cúng tất niên thường được thực hiện vào ngày cuối cùng của năm âm lịch:
- Ngày 30 tháng Chạp nếu là năm đủ
- Ngày 29 tháng Chạp nếu là năm thiếu
Năm nay, lịch âm rơi vào năm thiếu, vì vậy ngày 29 tháng Chạp được xem là ngày cúng tất niên chính và đẹp nhất.
Tuy nhiên, trong cuộc sống hiện đại, nhiều gia đình có thể làm lễ tất niên sớm hơn (từ 26–28 tháng Chạp), nhất là khi:
- Gia đình bận rộn, có kế hoạch về quê sớm
- Công ty, cơ quan tổ chức tất niên trước Tết
Việc cúng sớm không phạm kiêng kỵ, miễn là lễ cúng được thực hiện trang nghiêm, thành tâm.
Cúng tất niên giờ nào tốt?
Lễ cúng tất niên thường được tổ chức vào buổi chiều tối, đây là khung giờ mang ý nghĩa:
- Kết thúc trọn vẹn một năm cũ
- Đón tổ tiên, ông bà về ăn Tết cùng con cháu
Các khung giờ đẹp thường được chọn để cúng tất niên gồm:
- Giờ Tý (23h – 1h)
- Giờ Dần (3h – 5h)
- Giờ Mão (5h – 7h)
- Giờ Ngọ (11h – 13h)
- Giờ Mùi (13h – 15h)
- Giờ Dậu (17h – 19h)
Trong đó, giờ Dậu (17h – 19h) là khung giờ được nhiều gia đình lựa chọn nhất vì:
- Thuận tiện chuẩn bị mâm cúng
- Phù hợp không khí sum họp buổi tối
- Đúng phong tục truyền thống lâu đời
Mâm cúng Tất niên gồm những gì?
Mâm cúng Tất niên gồm những gì còn tùy thuộc vào điều kiện kinh tế của mỗi gia đình và phong tục tập quán của từng vùng miền. Tuy nhiên, dù đơn giản hay cầu kỳ, mâm cúng Tất niên vẫn cần thể hiện sự đầy đủ, trang nghiêm và thành tâm để dâng lên tổ tiên trong dịp cuối năm.
Dưới đây là gợi ý mâm cúng Tất niên theo từng miền để bạn dễ chuẩn bị phù hợp với truyền thống gia đình.
Mâm cúng Tất niên miền Bắc
Người miền Bắc rất coi trọng nghi lễ nên mâm cỗ Tất niên thường được chuẩn bị cầu kỳ và đầy đặn. Mâm cỗ thường chia thành mâm nhỏ và mâm lớn:
- Mâm cỗ nhỏ: 4 bát – 4 đĩa
- Mâm cỗ lớn: 6 bát – 6 đĩa hoặc 8 bát – 8 đĩa
- Mâm cỗ lớn thường được xếp theo tầng (2–3 tầng), thể hiện sự sung túc và tôn kính tổ tiên.
Các món bát truyền thống thường có:
- Giò heo hầm măng hoặc măng lưỡi lợn
- Miến nấu lòng gà
- Bóng thả
- Mọc
- Các món đĩa phổ biến gồm:
- Giò lụa
- Thịt gà luộc
- Chả quế
- Thịt heo luộc hoặc quay
Mâm cúng Tất niên miền Bắc chú trọng sự hài hòa, đủ vị và mang đậm nét truyền thống lâu đời.
Mâm cúng Tất niên miền Trung
Mâm cúng Tất niên miền Trung mang nét giản dị nhưng vẫn rất chỉn chu và đủ đầy. Không quá khắt khe về số lượng bát đĩa như miền Bắc, người miền Trung chú trọng vào chất lượng và ý nghĩa món ăn.
Những món thường có trong mâm cúng miền Trung:
- Giò lụa
- Măng khô
- Thịt gà, thịt lợn
- Miến xào
- Bánh chưng hoặc bánh tét
- Chả ram (nem rán)
Mâm cúng miền Trung phản ánh tính cách chân chất, tiết kiệm nhưng vẫn giữ được sự trang nghiêm cần có trong ngày Tất niên.
Mâm cúng Tất niên miền Nam
Mâm cúng Tất niên miền Nam thường mang tinh thần thoải mái, phóng khoáng, với nhiều món ăn quen thuộc và dễ chuẩn bị.
Các món phổ biến trong mâm cúng miền Nam gồm:
- Bánh tét
- Thịt kho tàu
- Canh khổ qua nhồi thịt
- Chả giò
- Nem, gỏi tôm thịt
- Thịt lợn luộc
- Củ kiệu, dưa giá, củ cải ngâm nước mắm
Người miền Nam thường ưa chuộng các món nguội, món có thể dùng lâu, vừa tiện cho việc cúng bái vừa thuận tiện cho bữa ăn sum họp sau lễ.
Cách chuẩn bị mâm cúng Tất niên truyền thống
Tất niên là dịp lễ quan trọng để gia đình sum vầy, bày tỏ lòng thành kính với tổ tiên và khép lại một năm đã qua. Mỗi món lễ trên mâm cúng không chỉ mang ý nghĩa ẩm thực mà còn chứa đựng giá trị tâm linh, phong thủy, gửi gắm ước mong về bình an, may mắn và tài lộc trong năm mới. Dưới đây là hướng dẫn chi tiết cách chuẩn bị mâm cúng Tất niên truyền thống đúng phong tục.
Chuẩn bị đồ cúng Tất niên
Mâm cúng Tất niên gồm những gì là câu hỏi được rất nhiều gia đình quan tâm mỗi dịp cuối năm. Việc chuẩn bị đồ cúng được xem là bước quan trọng nhằm thể hiện lòng hiếu kính với tổ tiên và cầu mong một năm mới thuận lợi, đủ đầy.
Mâm cúng Tất niên truyền thống thường gồm:
- Bánh chưng hoặc bánh tét
- Thịt gà luộc nguyên con
- Giò lụa
- Xôi gấc hoặc xôi đỗ
- Canh măng (hoặc canh bóng, canh khổ qua tùy vùng miền)
- Mâm ngũ quả tươi
- Ngoài mâm cỗ, gia đình cần chuẩn bị thêm:
- Hương (nhang), đèn hoặc nến
- Trà, rượu
- Hoa tươi
- Giấy tiền, vàng mã
Tất cả lễ vật nên được chọn lựa tươi ngon, sạch sẽ, bày biện gọn gàng và trang trọng. Mâm cúng không cần quá cầu kỳ, quan trọng nhất vẫn là sự thành tâm của gia chủ.
Chuẩn bị bàn thờ cúng Tất niên
Chuẩn bị bàn thờ là bước không thể thiếu để tạo không gian linh thiêng và thể hiện sự kính trọng đối với tổ tiên.
Trước ngày cúng Tất niên, gia đình nên:
- Lau dọn, vệ sinh bàn thờ sạch sẽ
- Sắp xếp lại bát hương, đồ thờ gọn gàng, ngay ngắn
- Thay nước, cắm hoa tươi
Bàn thờ cần được đặt ở vị trí trang trọng, yên tĩnh, thường là phòng khách hoặc không gian thờ cúng riêng. Khi bày lễ, các món ăn, mâm ngũ quả, bánh chưng, bánh tét, thịt gà, giò lụa… cần được sắp xếp cân đối, hài hòa.
Ngoài ra, gia đình cũng cần chuẩn bị đầy đủ:
- Hương, đèn, nến
- Trà, rượu
- Giấy tiền vàng mã
Việc chuẩn bị bàn thờ chu đáo không chỉ giúp buổi lễ diễn ra trang nghiêm mà còn thể hiện lòng hiếu kính và sự trân trọng đối với tổ tiên.
Văn khấn cúng Tất niên
Văn khấn cúng Tất niên là phần không thể thiếu trong nghi lễ cuối năm của người Việt. Bài văn khấn thể hiện lòng biết ơn tổ tiên, thần linh đã phù hộ suốt một năm qua, đồng thời cầu mong gia đình bước sang năm mới bình an, mạnh khỏe, làm ăn thuận lợi.
Dưới đây là bài văn khấn Tất niên được trích từ Văn khấn cổ truyền Việt Nam (NXB Văn hóa – Thông tin), thường được nhiều gia đình sử dụng trong lễ cúng Tất niên truyền thống:
Nam Mô A Di Đà Phật! (3 lần)
– Con kính lạy chín phương trời, mười phương chư Phật, chư Phật mười phương.
– Con kính lạy Hoàng thiên, Hậu Thổ, chư vị Tôn thần.
– Con kính lạy ngài Kim niên Đương cai Thái Tuế chí đức tôn thần.
– Con kính lạy các ngài Bản cảnh Thành hoàng chư vị Đại Vương.
– Con kính lạy ngài Bản xứ Thần linh Thổ địa tôn thần.
– Con kính lạy các ngài Ngũ phương, Ngũ Thổ, Long mạch, Tài thần, Bản gia Táo quân, cùng tất cả các vị thần linh cai quản trong xứ này.
– Con kính lạy chư gia Cao Tằng Tổ Khảo, Cao Tằng Tổ Tỷ, Tiên linh nội ngoại họ …Hôm nay là ngày 29 tháng Chạp năm …
Tín chủ (chúng) con là: …
Ngụ tại…
Trước án kính cẩn thưa trình: Đông tàn sắp hết, năm kiệt tháng cùng, xuân tiết gần kề, minh niên sắp tới.
Chúng con cùng toàn thể gia quyến sắm sanh phẩm vật hương hoa, cơm canh thịnh soạn, sửa lễ tất niên, dâng cúng Thiên Địa tôn thần, phụng hiến Tổ tiên, truy niệm chư linh.
Theo như thường lệ tuế trừ cáo tế, cúi xin chư vị tôn thần, liệt vị gia tiên, bản xứ tiền hậu chư vị hương linh giáng lâm án toạ, phủ thuỳ chứng giám, thụ hưởng lễ vật, phù hộ toàn gia lớn bé trẻ già bình an thịnh vượng, bách sự như ý, vạn sự tốt lành, luôn luôn mạnh khoẻ, gia đình hoà thuận.
Thành tâm bái thỉnh, cúi xin chư vị tôn thần và gia tiên nội ngoại chứng giám phù hộ độ trì.
Nam Mô A-di-đà Phật (3 lần, 3 lạy).
Lưu ý khi cúng tất niên
Cũng như các nghi lễ truyền thống khác trong năm, lễ cúng tất niên không cần quá cầu kỳ nhưng vẫn cần được thực hiện đúng mực, chỉn chu và thành tâm. Khi chuẩn bị và tiến hành cúng tất niên, gia chủ nên lưu ý những điểm sau:
- Không chuẩn bị quá sơ sài: Mâm cúng tất niên không bắt buộc phải nhiều món, nhưng cần có những món truyền thống ngày Tết và được chuẩn bị sạch sẽ, bày biện gọn gàng. Quan trọng nhất vẫn là sự chu đáo và lòng thành kính.
- Dọn dẹp bàn thờ và nhà cửa sạch sẽ trước khi cúng: Trước lễ cúng, gia đình nên lau dọn bàn thờ, sắp xếp lại đồ thờ và dọn dẹp không gian nhà cửa để tạo sự trang nghiêm, thanh tịnh cho buổi lễ.
- Nên có đầy đủ các thành viên trong gia đình: Tất niên là bữa cơm sum vầy cuối năm, vì vậy gia đình nên cố gắng tụ họp đông đủ để thể hiện sự đoàn viên, ấm cúng và gắn kết.
- Giữ không khí hòa thuận, vui vẻ: Trong ngày tất niên, gia đình nên tránh cãi vã, to tiếng hay nói những điều không hay. Thay vào đó, hãy trò chuyện nhẹ nhàng, chia sẻ niềm vui và những điều tốt đẹp để đón năm mới với tâm thế tích cực.
- Giữ thái độ nghiêm túc khi làm lễ: Khi cúng tất niên, gia chủ nên ăn mặc gọn gàng, chỉnh tề, thắp hương và khấn lễ với sự tập trung, tránh vừa cúng vừa nói chuyện riêng hoặc làm việc khác.
Lễ cúng tất niên là nét đẹp văn hóa lâu đời của người Việt, mang ý nghĩa khép lại năm cũ, tạ ơn thần linh và tổ tiên, đồng thời cầu mong một năm mới bình an, may mắn và đủ đầy. Việc chuẩn bị mâm cúng tất niên không cần quá cầu kỳ hay hình thức, quan trọng nhất vẫn là sự thành tâm và không khí sum vầy của gia đình.
Hy vọng với những thông tin trong bài viết, bạn đã hiểu rõ lễ cúng tất niên cuối năm gồm những gì, cách chuẩn bị mâm cúng, chọn ngày giờ phù hợp và những lưu ý quan trọng khi làm lễ. Chúc bạn và gia đình có một buổi tất niên ấm cúng, trọn vẹn và đón năm mới an khang, hạnh phúc.
